Versión en
OBAMA,
AS GUERRAS XUSTAS E OS DEREITOS HUMANOS
Manuel Dios Diz
Obama,
no seu discurso de aceptación do Premio Nobel da
Paz, en Oslo, resucitou o vello proverbio latino,
atribuído a Flavio, “si bis pacem, para belum”,
si queres a paz, prepara a guerra, un dito
especialmente perverso, millóns de veces repetido,
que cumprimos –inexorablemente- durante séculos. E
facemos aquilo para o que estamos preparados. Pero
xa vai sendo hora de que fagamos realidade un
pensamento alternativo, un obxectivo que reclamamos
desde o movemento de Educación para a Paz e que fixo
popular Federico Mayor Zaragoza parafraseando o
anterior: “Si vis pacem, para pacem”, Si
queres a paz, prepara a paz, axuda a construíla
cada día, contigo mesmo (autopacificación crítica)
e cos demais, reivindicando que a guerra sexa,
finalmente, declarada ilegal, como método para
abordar os conflitos, porque abolir a guerra debera
ser un imperativo ético e moral das persoas decentes
do século XXI.
Houbo no pasado Ministerios
de Guerra, logo se transformaron en Ministerios de
Defensa, e haberá, sen dúbida, Ministerios de Paz. Ó
igual que acabaremos creando un organismo
internacional de Gobernanza Planetaria, unhas
Nacións Unidas -profundamente reformadas-, con
lexitimidade, medios e capacidade para intervir,
mesmo coa forza si fose necesario, diante de
catástrofes humanitarias, xenocidios, enfrontamentos
bélicos e situacións que vulneren inequivocamente os
Dereitos Humanos. Isto, o sabemos, ten moi pouco que
ver coa realidade actual. As actuacións unilaterais
dos Estados, chamen como se chamen, por moi
poderosos que sexan, a invasión violenta e a
ocupación militar dun territorio para impoñer os
seus criterios e intereses pola forza, ese concepto
de guerra, preventiva, xusta ou santa, da igual como
se cualifique, será cada día, menos aceptado pola
cidadanía global, e niso confiamos.
Non descobre nada novo Obama
cando resucita o termo de guerra xusta, xa
empregado por Tomás de Aquino no s. XIII. Tódalas
guerras son consideradas “xustas” polos seus
promotores, chámense Bush, Obama ou Bin Laden. Esta
é unha evidencia histórica. Mesmo o bombardeo
nuclear de Hiroshima e Nagasaki foi aceptado como
“útil”. Compre ler o magnífico poema do
norteamericano Sam Keen, sobre a creación do
inimigo, o “Homo hostilis”. Nos versos finais
afirma:
“...cando teñas rematado o retrato do teu inimigo,
poderás matalo e despedazalo
sen sentir vergoña nin culpa algunha.
Porque entón o que destruirás
terase convertido nun inimigo de Deus,
nun obstáculo para a sagrada dialéctica da historia”
Moi pouco ten que o discurso
do mandatario norteamericano en Oslo co pronunciado
hai meses no Castelo de Praga, onde se comprometeu a
abandeirar o desarmamento nuclear. Ou co que lanzou
no Cairo en relación co Islam. Aquelas foron
declaracións estratéxicas, como o anuncio do peche
de Guantánamo (aínda pendente) ou a retirada de
Iraq, un conflito que sabe imposible de ganar. Estes
anuncios, o cambio radical na política internacional
en relación con Bush, foron os que quixo recompensar
en Oslo o Comité Nobel, un camiño para facer entre
todos, conxuntamente, sobre a base do
multilateralismo, o diálogo e a negociación, alianza
fronte a choque de ignorancias (que non de
civilizacións), e cos dereitos humanos no horizonte.
José Antonio Marina explica,
na súa magnífica obra filosófica e pedagóxica, que a
gran construción humana non é, contra o que podería
parecer, a alta tecnoloxía acadada nos últimos
séculos (particularmente para a morte), os enormes
avances médicos e científicos, ou a grande
capacidade humana para escudriñar no espazo
exterior, nada diso. A gran construción da
Humanidade é a plasmación e regulamentación, en
códigos ético xurídicos, da nosa convivencia
pacífica e que ten, precisamente, nos Dereitos
Humanos, unha das súas máximas expresións
universais.
Por iso sorprende o grao de
descoñecemento, mesmo en ámbitos académicos, da
Declaración Universal de
1948,
a pesares dos grandes esforzos realizados por
entidades da sociedade civil que adicamos tempo e
recursos, desde hai anos, á Educación para os
Dereitos Humanos. Foi, sen dúbida, como
consecuencia dos insistentes chamados a incorporar
estas ensinanzas no currículum escolar que, na
actualidade, teñamos Educación para a Cidadanía e
os Dereitos Humanos impartíndose -con total
normalidade- nos colexios e institutos, seguindo o
exemplo doutros países do noso entorno e aplicando
-por fin- as recomendacións da ONU, da UNESCO e do
Consello de Europa, con case que dez anos de
atraso...
Con todo, a cidadanía, os
intelectuais, as universidades, os medios de
comunicación, fan aínda esforzos reducidos por
contribuír a visibilizar na sociedade os Dereitos
Humanos. Mesmo no seu día, o 10 de Decembro de cada
ano (vimos de comprobalo con tristeza unha vez
máis), son escasísimas as referencias na opinión
publicada, ó texto de 1948 e ó seu significado.
E compre reler, de cando en
vez, o seu Preámbulo e os 30 artigos que conforman
ese texto extraordinario, obra de personalidades
excepcionais. A introdución non articulada resulta
dunha lectura moi saudable, especialmente, en tempos
de incerteza e confusión, porque axuda a levantar o
ánimo, mellora a nosa autoestima como especie e
fainos confiar na enorme capacidade das persoas para
facer o ben. Identifica inequivocamente a
liberdade, a xustiza, e a paz, sobre a base da
dignidade humana, como dereitos iguais e
inalienables para todos e cada un dos seres
humanos, con independencia da súa raza ou cor,
crenza, sexo, procedencia social ou lugar de
nacemento.
Recoñece que foi o
descoñecemento e o menosprezo dos dereitos humanos o
que orixinou actos de barbarie ultraxantes para a
conciencia da humanidade e declara como
aspiración máis elevada das persoas o
adveñemento dun mundo no que os seres
humanos, liberados do temor e da miseria,
gocen de liberdade de palabra e de crenzas.
E considera obxectivos
irrenunciables a plena igualdade de dereitos
entre homes e mulleres, o progreso social, elevar o
nivel de vida, a cooperación entre os pobos…
destacando o ensino e a educación como os
mellores instrumentos para a súa promoción.
Ese magnífico texto, tan
vulnerado, esixe de todos nós un compromiso diario e
permanente por facelo realidade. De non ser así,
acabará no Museo do Louvre, ou en calquera outro,
como as 282 Leis do Código de Hammurabi en Babilonia
e tantos outros que o precederon...
Manuel Dios Diz
é mestre, licenciado en Xeografía e Historia pola
USC. Preside o Seminario Galego de Educación para
a Paz e dirixe a Fundación Cultura de Paz en
Galicia.
Enviar a un amigo
RELACIÓN DE ARTÍCULOS
PUBLICADOS en
EDUCAsites.net
Búsqueda de Artículos en Google Académico:
.gif)
Home